Posts

Showing posts from June, 2025

အမေရိကန်တော်လှန်ရေး- လွတ်လပ်ခြင်းရဲ့ အစ သို့မဟုတ် အမှောင်ထုထဲက အရိပ်?

Image
အမေရိကန်တော်လှန်ရေး (၁၇၆၅-၁၇၈၃) ဆိုတာ သမိုင်းစာမျက်နှာတွေမှာ ရွှေမင်နဲ့ရေးထိုးထားတဲ့ လွတ်လပ်ရေးနဲ့ ဒီမိုကရေစီရဲ့ ပြယုဂ်တစ်ခုလို့ လူအများက မြင်ကြပါတယ်။ ဗြိတိသျှအင်ပါယာရဲ့ ဖိနှိပ်မှုအောက်ကနေ ရုန်းထွက်ပြီး ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို တောင်းဆိုခဲ့တဲ့ သူရဲကောင်းပုံပြင်တစ်ခုပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ထက်ကတော့ ဒီတော်လှန်ရေးကို ဒီထက်ပိုပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့၊ အလွှာပေါင်းစုံပါဝင်တဲ့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေးနဲ့ တန်းတူညီမျှရေးဆိုတဲ့ စကားလုံးလှလှတွေရဲ့နောက်ကွယ်မှာ ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ မပြီးပြတ်သေးတဲ့ မေးခွန်းတွေ၊ မဖြေရှင်းရသေးတဲ့ ပြဿနာတွေ အများကြီးရှိတယ်လို့ ထက်ခံစားရတယ်။ တော်လှန်ရေးရဲ့ မီးပွား- ဘာကြောင့် ပေါက်ကွဲခဲ့တာလဲ။ အမေရိကန်တော်လှန်ရေးရဲ့ အဓိကအကြောင်းအရင်းတွေကတော့ ဗြိတိသျှအစိုးရရဲ့ ကိုလိုနီနယ်မြေတွေအပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုတွေ၊ ကုန်သွယ်ရေးစည်းမျဉ်းတွေနဲ့ နိုင်ငံရေးအရ ဖိနှိပ်မှုတွေပါပဲ။ "ကိုယ်စားလှယ်မရှိရင် အခွန်မဆောင်ဘူး" (No Taxation Without Representation) ဆိုတဲ့ ကြွေးကြော်သံက ထင်ရှားတဲ့ သက်သေပါပဲ။ ကိုလိုနီနယ်သားတွေက ဗြိတိသျှပါလီမန်မှာ ကိုယ်စားလှယ်မရှိဘဲ သူတို့အပေါ် အခွန်တွေ စည်းကြပ်နေတာကို မ...

အောက်တိုဘာတော်လှန်ရေး (၁၉၁၇) - မျှော်လင့်ချက်တွေနဲ့ ကြေကွဲစရာ အိပ်မက်တစ်ခု

Image
"သမိုင်းဆိုတာ အတိတ်ကို သင်ခန်းစာယူဖို့ပါ" ဆိုတဲ့ စကားကို ထက် အမြဲယုံကြည်တယ်။ အခု ထက် ပြောပြချင်တာက လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း တစ်ရာကျော်က ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ၁၉၁၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာတော်လှန်ရေးအကြောင်း။ ဒီတော်လှန်ရေးက ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့သလို ထက်တို့လို လက်ရှိ နိုင်ငံရေးနဲ့ ပတ်သက်နေသူတွေအတွက်ရော၊ အနာဂတ်အတွက် စဉ်းစားနေသူတွေအတွက်ရော သင်ခန်းစာတွေ အများကြီး ပေးခဲ့တယ်။ ဘာဖြစ်ခဲ့လို့လဲ? ရုရှားနိုင်ငံဟာ ၁၉၁၇ ခုနှစ်မတိုင်ခင်က ဇာဘုရင်တွေ အုပ်ချုပ်တဲ့ စနစ်ဟောင်းကြီးတစ်ခု။ ပြည်သူတွေက ဆင်းရဲတွင်းနက်နေပြီး စားဝတ်နေရေး အခက်အခဲတွေနဲ့ နပန်းလုံးနေရတယ်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ထဲမှာ ရုရှားပါဝင်တော့ စစ်ရဲ့ဒဏ်က ပြည်သူတွေကို ပိုပြီး ဒုက္ခရောက်စေခဲ့တယ်။ စစ်ပွဲတွေမှာ အသက်ပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးရသလို စားနပ်ရိက္ခာ ပြတ်လပ်မှုတွေ၊ စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုတွေက အစိုးရအပေါ် မကျေနပ်မှုတွေကို မီးလောင်ရာလေပင့် ဖြစ်စေခဲ့တယ်။ ဒီလို အခြေအနေတွေအောက်မှာ ဖေဖော်ဝါရီတော်လှန်ရေး (၁၉၁၇) ပေါ်ပေါက်လာပြီး ဇာဘုရင်စနစ် ပြုတ်ကျသွားတယ်။ ယာယီအစိုးရတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပေမယ့် ဒီအစိုးရကလည်း ပြည်သူတွေရဲ့ လိုလားချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းမပေးနိုင်ခဲ...

မြန်မာ့လူ့ဘောင်အတွင်းပိုင်း၊ မိသားစုထဲအထိရောက်ရှိနေသည့်အာဏာရှင်ဝါဒ၊ အာဏာရှင်အတွေးအခေါ်များ

Image
မင်္ဂလာပါရှင်။ မြန်မာ့လူ့ဘောင်မှာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ အာဏာရှင်ဝါဒအကြောင်း ထက်ပြောပြချင်ပါတယ်။ ထက်တို့ရဲ့ မိသားစုတွေထဲအထိ ရောက်နေတဲ့ ဒီအာဏာရှင်အတွေးအခေါ်တွေက တကယ်တော့ ထက်တို့ နေ့စဉ်ဘဝကို ဘယ်လောက်အထိ ထိခိုက်နေလဲဆိုတာ ထက်ရှင်းပြချင်တာပါ။ တချို့သူတွေက ဒါတွေကို သတိမထားမိကြဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီအရာတွေက ထက်တို့ရဲ့ ပင်ကိုလွတ်လပ်ခွင့်တွေကို တဖြည်းဖြည်း ချုပ်ချယ်နေတာပါ။ မိသားစုထဲက အာဏာရှင်စနစ် ထက်တို့ မြန်မာ့လူ့ဘောင်မှာဆိုရင် မိသားစုဆိုတာ အင်မတန် အရေးကြီးတဲ့အရာပါ။ မိသားစုကနေပဲ လူမှုဘဝကို စတင်တာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ဒီမိသားစုထဲမှာပဲ အာဏာရှင်စနစ်ရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်တွေ စတင်နေတာကို ထက်တို့ သတိထားမိကြရဲ့လား။ ထက်တို့ မြန်မာ့မိသားစုအများစုမှာ တွေ့ရတတ်တဲ့ အရာတစ်ခုက အကြီးဆုံးသူရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်က အမြဲမှန်တယ် ဆိုတဲ့ အယူအဆပဲ။ အဖေ၊ အမေ၊ အဘိုး၊ အဘွား၊ ဒါမှမဟုတ် အိမ်ရဲ့ ဦးစီးသူတစ်ယောက်ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဘယ်သူမှ ပြန်မပြောရဲတာမျိုးပေါ့။ ဒါဟာ အာဏာရှင်စနစ်ရဲ့ အခြေခံအကျဆုံးပုံစံလို့ ထက်မြင်တယ်။ ဥပမာပြောရရင် ထက်တို့ရဲ့ ပညာရေးကိစ္စဆိုပါတော့။ တချို့မိဘတွေက ကိုယ့်သားသမီး ဘာဖြစ်ချင်လဲ၊ ဘာကို စိတ်ဝင်စားလဲဆိုတာ မမေးဘဲ၊ သူတို့ဖြစ်စေချင်...

ဘရာစီယာရဲ့ သမိုင်းကြောင်း

  ဒီနေ့ ထက် ပြောပြချင်တာက ဘရာစီယာရဲ့ သမိုင်းကြောင်းလေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ထက်တို့ နေ့စဉ်ဝတ်နေတဲ့ ဒီဘရာစီယာလေးက ဘယ်ကနေ ဘယ်လိုဖြစ်တည်လာတာလဲဆိုတာ သိထားတာလည်း စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတာပေါ့နော်။ ဘရာစီယာဆိုတာ ဘယ်တုန်းက စပေါ်တာလဲ။ အမှန်တော့ ဘရာစီယာဆိုတာက ခေတ်အဆက်ဆက် အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ရင်သားကို ထောက်ပံ့ပေးတဲ့ ဝတ်စုံတွေရဲ့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုတစ်ခုပါပဲ ။ အခုခေတ်လို ဘရာစီယာပုံစံမျိုး မဟုတ်ပေမဲ့ ရှေးခေတ်ကတည်းက ရင်သားကို ထိန်းချုပ်ဖို့၊ ပုံစံသွင်းဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြတာပါ။ ရှေးခေတ်က အစပြုခဲ့တဲ့ ရင်သားထိန်းချုပ်မှု ရှေးခေတ် ဂရိနဲ့ ရောမခေတ်တွေကတည်းက အမျိုးသမီးတွေဟာ သူတို့ရဲ့ ရင်သားတွေကို ထိန်းချုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပါတယ်။ ရှေးခေတ် ဂရိနိုင်ငံ: အမျိုးသမီးတွေဟာ "Apodesmos" ဒါမှမဟုတ် "Strophion" လို့ခေါ်တဲ့ အဝတ်စရှည်တွေကို ရင်သားပတ်လည်မှာ ပတ်ပြီး ရင်သားကို ပြန့်သွားအောင်၊ ဒါမှမဟုတ် သေးသွားအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အားကစားလုပ်တဲ့သူတွေမှာ ပိုအတွေ့ရများပါတယ်။ သူတို့က ရင်သားကြီးတာကို အားကစားလုပ်တဲ့အခါ အနှောင့်အယှက်လို့ သဘောထားခဲ့ကြတာပါ...

ဇူလိုင် ၇ ရက်ဆိုတဲ့ ကျောင်းသားထုသွေးနဲ့ရေးတဲ့သမိုင်း

Image
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်အလံတော် ဒီနေ့… ထက်တို့ ရပ်နေတဲ့ မြေကြီးက သွေးစိမ်ထားတဲ့ မြေဆိုတာကို ဘယ်သူတွေ သိကြလဲ။ ထက်တို့ ရှူနေတဲ့ လေထဲမှာ မကျေနပ်မှုတွေ၊ တော်လှန်လိုစိတ်တွေ၊ နောက်ပြီးတော့… နာကျင်ခြင်းတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတယ်ဆိုတာကိုရော ဘယ်သူတွေ ခံစားမိကြလဲ။ ထက်ကတော့ ခံစားမိတယ်။ ထက်က နိုင်ငံရေးသမားတစ်ယောက်၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံကို လေ့လာနေတဲ့ ကျောင်းသူတစ်ယောက်။ အသက် ၁၆ နှစ်ဆိုပေမယ့် ထက်က ထက်တို့နိုင်ငံရဲ့ သမိုင်းကို လျစ်လျူမရှုနိုင်ဘူး။ အထူးသဖြင့် ဒီနေ့လို ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့မျိုးမှာပေါ့။ ဒီနေ့ဟာ မြန်မာ့သမိုင်းမှာ မေ့ဖျောက်လို့မရတဲ့ နေ့တစ်နေ့ပါ။ ကျောင်းသားတွေရဲ့ သွေးနဲ့ ရေးထိုးခဲ့တဲ့ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုသမိုင်းရဲ့ အစတစ်နေ့လို့ ပြောရင်လည်း မမှားပါဘူး။ ဒီနေ့ကို " ဆဲဗင်းဂျူလိုင်" လို့ လူသိများကြတယ်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့မှာ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းရဲ့ စစ်အာဏာရှင်အစိုးရက ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားတွေကို ရက်ရက်စက်စက် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့တဲ့နေ့ပေါ့။ ဒီအကြောင်းကို ပြောပြဖို့အတွက် ထက်တို့ နည်းနည်းလေး နောက်ပြန်သွားကြည့်ရအောင်။ တော်လှန်ရေးရဲ့ အရုဏ်ဦး ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ...