အမေရိကန်တော်လှန်ရေး- လွတ်လပ်ခြင်းရဲ့ အစ သို့မဟုတ် အမှောင်ထုထဲက အရိပ်?

အမေရိကန်တော်လှန်ရေး (၁၇၆၅-၁၇၈၃) ဆိုတာ သမိုင်းစာမျက်နှာတွေမှာ ရွှေမင်နဲ့ရေးထိုးထားတဲ့ လွတ်လပ်ရေးနဲ့ ဒီမိုကရေစီရဲ့ ပြယုဂ်တစ်ခုလို့ လူအများက မြင်ကြပါတယ်။ ဗြိတိသျှအင်ပါယာရဲ့ ဖိနှိပ်မှုအောက်ကနေ ရုန်းထွက်ပြီး ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို တောင်းဆိုခဲ့တဲ့ သူရဲကောင်းပုံပြင်တစ်ခုပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ထက်ကတော့ ဒီတော်လှန်ရေးကို ဒီထက်ပိုပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့၊ အလွှာပေါင်းစုံပါဝင်တဲ့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်ပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေးနဲ့ တန်းတူညီမျှရေးဆိုတဲ့ စကားလုံးလှလှတွေရဲ့နောက်ကွယ်မှာ ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ မပြီးပြတ်သေးတဲ့ မေးခွန်းတွေ၊ မဖြေရှင်းရသေးတဲ့ ပြဿနာတွေ အများကြီးရှိတယ်လို့ ထက်ခံစားရတယ်။

တော်လှန်ရေးရဲ့ မီးပွား- ဘာကြောင့် ပေါက်ကွဲခဲ့တာလဲ။

အမေရိကန်တော်လှန်ရေးရဲ့ အဓိကအကြောင်းအရင်းတွေကတော့ ဗြိတိသျှအစိုးရရဲ့ ကိုလိုနီနယ်မြေတွေအပေါ် အခွန်ကောက်ခံမှုတွေ၊ ကုန်သွယ်ရေးစည်းမျဉ်းတွေနဲ့ နိုင်ငံရေးအရ ဖိနှိပ်မှုတွေပါပဲ။ "ကိုယ်စားလှယ်မရှိရင် အခွန်မဆောင်ဘူး" (No Taxation Without Representation) ဆိုတဲ့ ကြွေးကြော်သံက ထင်ရှားတဲ့ သက်သေပါပဲ။ ကိုလိုနီနယ်သားတွေက ဗြိတိသျှပါလီမန်မှာ ကိုယ်စားလှယ်မရှိဘဲ သူတို့အပေါ် အခွန်တွေ စည်းကြပ်နေတာကို မကျေနပ်ခဲ့ကြပါဘူး။ Stamp Act, Townshend Acts, Tea Act စတဲ့ ဥပဒေတွေက သူတို့ရဲ့စီးပွားရေးနဲ့ နေထိုင်မှုဘဝကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်ခဲ့တာပေါ့။

ထက်က ဒီအချက်ကို သေသေချာချာ စဉ်းစားကြည့်တဲ့အခါ ဒီမိုကရေစီရဲ့ အခြေခံမူဖြစ်တဲ့ ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်စနစ်နဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ကို ထိပါးလာတဲ့အတွက် ပုန်ကန်မှုဖြစ်ပေါ်လာတာကို နားလည်ပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ် ထက်တို့ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခြေအနေတွေနဲ့လည်း ဆင်တူတာမျိုးတွေ ရှိပါတယ်။ အာဏာရှင်ဆန်တဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တွေအောက်မှာ ပြည်သူတွေရဲ့ ဆန္ဒကို လျစ်လျူရှုပြီး ဥပဒေတွေပြဋ္ဌာန်းတဲ့အခါ ပဋိပက္ခတွေ မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်လာစမြဲပါပဲ။ အမေရိကန်တော်လှန်ရေးက ဒါကို ကောင်းကောင်းကြီး သက်သေပြနေတာပေါ့။

အတွေးအခေါ်များနဲ့ လမ်းပြကြယ်များ- Enlightenment ရဲ့ လွှမ်းမိုးမှု

ဒီတော်လှန်ရေးရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ John Locke, Montesquieu, Rousseau တို့လို Enlightenment အတွေးအခေါ်ပညာရှင်တွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုတွေ အကြီးအကျယ်ရှိခဲ့ပါတယ်။ Locke ရဲ့ "သဘာဝအခွင့်အရေး" (Natural Rights) ဖြစ်တဲ့ အသက်ရှင်သန်ခွင့်၊ လွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်တွေ၊ အစိုးရရဲ့ တာဝန်က ပြည်သူ့အခွင့်အရေးတွေကို ကာကွယ်ပေးဖို့ဆိုတဲ့ အယူအဆတွေက တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ အမြစ်တွယ်ခဲ့ပါတယ်။ Montesquieu ရဲ့ အာဏာခွဲဝေမှု (Separation of Powers) သီအိုရီက အမေရိကန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအတွက် အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့တာပေါ့။

ထက်အနေနဲ့ ဒီအတွေးအခေါ်တွေရဲ့ အရေးပါပုံကို အလေးအနက်ထားပါတယ်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ တိုးတက်ဖို့၊ ဒီမိုကရေစီစနစ် ခိုင်မာဖို့ဆိုတာ ဒီလိုအခြေခံအတွေးအခေါ်တွေကနေ မြစ်ဖျားခံတာပါ။ အာဏာကို တစ်ဦးတည်း၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတည်းက ချုပ်ကိုင်ထားရင် အမြဲတမ်း ပြဿနာပေါ်မှာပါပဲ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ တည်ထောင်သူတွေ (Founding Fathers) က ဒီအချက်ကို ကောင်းကောင်းနားလည်ခဲ့လို့ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဌာနသုံးခု (ဥပဒေပြု၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေး) ကို ခွဲခြားပြီး အချင်းချင်းထိန်းညှိစေတဲ့စနစ်ကို ဖန်တီးခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒီစနစ်က အမြဲတမ်း ပြီးပြည့်စုံတယ်လို့တော့ ထက်မထင်ပါဘူး။ နောက်ပိုင်းမှာ ထက် ဆက်ဆွေးနွေးပါ့မယ်။

လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်း- ကမ္ဘာကို လှုပ်ခတ်စေခဲ့တဲ့ ကြွေးကြော်သံ

၁၇၇၆ ခုနှစ်မှာ ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်း (Declaration of Independence) ကတော့ အမေရိကန်တော်လှန်ရေးရဲ့ အထင်ရှားဆုံး အမှတ်အသားပါပဲ။ "လူသားအားလုံးကို တန်းတူဖန်တီးထားပြီး မည်သူမျှ မချိုးဖောက်နိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးများ ရှိကြတယ်၊ အသက်ရှင်သန်ခွင့်၊ လွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ ပျော်ရွှင်မှုကို ရှာဖွေခွင့်တို့ ပါဝင်တယ်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက ဖိနှိပ်ခံပြည်သူတွေအတွက် မျှော်လင့်ချက်မီးရှူးတန်ဆောင် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီကြေညာစာတမ်းက ကိုလိုနီနယ်မြေတွေရဲ့ ဗြိတိသျှအစိုးရဆီက လုံးဝလွတ်လပ်ရေးရယူမယ့် ဆန္ဒကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့တာပါ။

ထက်က ဒီစာတမ်းကို ဖတ်တဲ့အခါ ရင်ထဲမှာလှိုက်ကနဲ ခံစားရတယ်။ ဒါဟာ လူသားတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ တန်ဖိုးကို မြှင့်တင်ပေးတဲ့ ကြွေးကြော်သံတစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ စိတ်ထဲမှာ မေးခွန်းတွေ ပေါ်လာတယ်။ "လူသားအားလုံး" ဆိုတဲ့နေရာမှာ တကယ်ပဲ လူတိုင်းကို ဆိုလိုတာလား။ အမျိုးသမီးတွေ၊ ကျွန်တွေ၊ မူရင်းတိုင်းရင်းသားတွေရော ပါရဲ့လား။ ဒီမေးခွန်းတွေက အမေရိကန်တော်လှန်ရေးရဲ့ အလင်းနဲ့အမှောင်ကို ဖော်ပြနေတာပါပဲ။

စစ်ပွဲရဲ့ အနိဋ္ဌာရုံများနဲ့ အောင်ပွဲများ

တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲ (၁၇၇၅-၁၇၈၃) ဟာ လွယ်ကူတဲ့ခရီးတစ်ခု မဟုတ်ခဲ့ပါဘူး။ ဗြိတိသျှစစ်တပ်က အင်အားကြီးမားပြီး စည်းကမ်းကောင်းခဲ့ပါတယ်။ George Washington ဦးဆောင်တဲ့ ကွန်တီနန်တယ်တပ်ဖွဲ့ (Continental Army) ဟာ အစပိုင်းမှာ လက်နက်အင်အား၊ လူအင်အား နည်းပါးခဲ့ပြီး အခက်အခဲပေါင်းစုံနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်။ Valley Forge မှာ ခါးသီးတဲ့ ဆောင်းရာသီကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ရတာတွေ၊ စစ်သားတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုတွေက တော်လှန်ရေးရဲ့ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းပုံကို ပြသနေပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ Lexington and Concord, Saratoga, Yorktown စတဲ့ အဓိကတိုက်ပွဲတွေမှာ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့တွေက ပြင်သစ်ရဲ့ အကူအညီနဲ့ အရေးပါတဲ့ အောင်ပွဲတွေကို ရရှိခဲ့ပါတယ်။ Saratoga တိုက်ပွဲကတော့ ပြင်သစ်ကို အမေရိကန်ဘက်ကနေ ပူးပေါင်းပါဝင်ဖို့ ဆုံးဖြတ်စေခဲ့တဲ့ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုပါပဲ။ ပြင်သစ်ရဲ့ ရေတပ်အင်အားနဲ့ စစ်ဘက်အကူအညီတွေက အမေရိကန်တို့အတွက် အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။

ထက်အနေနဲ့ စစ်ပွဲတိုင်းမှာ အပြစ်မဲ့ပြည်သူတွေရဲ့ ဘဝတွေ ဘယ်လောက်ထိ ထိခိုက်ဆုံးရှုံးရလဲဆိုတာကို တွေးမိတယ်။ လွတ်လပ်ရေးရဖို့ စစ်ပွဲတွေ မဖြစ်မနေတိုက်ရတာ မှန်ပေမယ့် စစ်ရဲ့အနိဋ္ဌာရုံတွေကတော့ ဘယ်တော့မှ မေ့လို့မရနိုင်ပါဘူး။ ဒါဟာ နိုင်ငံရေးပြဿနာတွေကို ငြိမ်းချမ်းစွာဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ ဘာကြောင့် အရေးကြီးတယ်ဆိုတာကို ပြသနေတာပါပဲ။

တော်လှန်ရေးရဲ့ လွတ်လပ်ရေး ဘယ်သူအတွက်လဲ။

အမေရိကန်တော်လှန်ရေးက လွတ်လပ်ရေးနဲ့ တန်းတူညီမျှရေးကို ကြွေးကြော်ခဲ့ပေမယ့် ဒီတန်ဖိုးတွေက လူတိုင်းအတွက် မဟုတ်ခဲ့ပါဘူး။ ထက် ဒီအချက်ကို အလေးအနက် ထောက်ပြချင်ပါတယ်။

• အမျိုးသမီးများ: 
• အမျိုးသမီးတွေက တော်လှန်ရေးကာလမှာ အရေးပါတဲ့အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။ စစ်မြေပြင်မှာ စစ်သည်တွေအတွက် အစားအသောက်ပြင်ဆင်ပေးတာ၊ ဒဏ်ရာရသူတွေကို ပြုစုတာ၊ အိမ်မှာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေကို ဦးစီးတာ စသဖြင့်ပေါ့။ Abigail Adams (John Adams ရဲ့ဇနီး) လို အမျိုးသမီးတွေက ခင်ပွန်းဖြစ်သူကို အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးတွေ ထည့်သွင်းစဉ်းစားဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့ပေမယ့် သူတို့ရဲ့ အသံတွေကို လျစ်လျူရှုခံခဲ့ရပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးတဲ့နောက်မှာလည်း အမျိုးသမီးတွေဟာ မဲပေးပိုင်ခွင့်မရှိဘဲ ဒုတိယတန်းစား နိုင်ငံသားတွေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပါတယ်။
• ကျွန်များ: 
• လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းမှာ "လူသားအားလုံး တန်းတူဖန်တီးခံရသည်" လို့ ပါရှိပေမယ့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ တည်ထောင်သူအများအပြားဟာ ကျွန်ပိုင်ရှင်တွေဖြစ်ခဲ့ကြပါတယ်။ အာဖရိကနွယ်ဖွား ကျွန်တွေဟာ တော်လှန်ရေးမှာ နှစ်ဖက်စလုံးက ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပေမယ့် သူတို့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကိုတော့ စစ်ပွဲအပြီးမှာလည်း မရရှိခဲ့ပါဘူး။ ကျွန်စနစ်ဟာ လွတ်လပ်တဲ့နိုင်ငံသစ်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့တဲ့ အမှောင်ထုတစ်ခုပါပဲ။ ဒီအချက်က အမေရိကန်သမိုင်းမှာ ဒီနေ့အထိ လုံးဝဖြေရှင်းမရသေးတဲ့ ပြဿနာကြီးတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါတယ်။
• မူရင်းတိုင်းရင်းသားများ (Native Americans): 
• မူရင်းတိုင်းရင်းသားတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပိုလို့တောင် ရှုပ်ထွေးပါတယ်။ သူတို့ဟာ ကိုလိုနီနယ်သားတွေနဲ့ ဗြိတိသျှတို့ကြားက ပဋိပက္ခတွေမှာ နှစ်ဖက်စလုံးက ပါဝင်ခဲ့ကြတယ်။ တော်လှန်ရေးအပြီးမှာတော့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသစ်ဟာ အနောက်ဘက်ကို နယ်မြေချဲ့ထွင်ရာမှာ မူရင်းတိုင်းရင်းသားတွေရဲ့ မြေယာတွေကို ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး သူတို့ရဲ့ ဘဝတွေကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေးဆိုတဲ့ စကားလုံးက သူတို့အတွက် ဖိနှိပ်မှုအသစ်ရဲ့ အစသာ ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။

ထက်အနေနဲ့ ဒီအချက်တွေကို မြင်တဲ့အခါ တော်လှန်ရေးရဲ့ "လူသားအားလုံး" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်က ဘယ်လောက် ကျဉ်းမြောင်းခဲ့လဲဆိုတာကို ခံစားမိတယ်။ လွတ်လပ်ရေးနဲ့ တန်းတူညီမျှရေးဆိုတာ လူတစ်စုအတွက်ပဲလား။ ဒီလိုမေးခွန်းတွေက ထက်တို့လို နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင်တွေအတွက်ရော၊ နိုင်ငံရေးသမားတွေအတွက်ပါ အမြဲတမ်း ပြန်လည်သုံးသပ်ရမယ့်၊ ဖြေရှင်းရမယ့် မေးခွန်းတွေပါပဲ။

ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ- အနာဂတ်အတွက် လမ်းပြမြေပုံ

တော်လှန်ရေးအပြီးမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဟာ Articles of Confederation (ပြည်ထောင်စုပဋိညာဉ်) အောက်မှာ ခက်ခဲတဲ့ကာလကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရပါတယ်။ ဗဟိုအစိုးရက အင်အားနည်းပြီး ပြည်နယ်တွေက ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် အလွန်များပြားတာကြောင့် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု မရှိခဲ့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ၁၇၈၇ ခုနှစ်မှာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေရေးဆွဲရေးညီလာခံ (Constitutional Convention) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး အမေရိကန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (United States Constitution) ကို ရေးဆွဲခဲ့ပါတယ်။

ဒီဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက အမေရိကန် ဒီမိုကရေစီရဲ့ အုတ်မြစ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြာရှည်ဆုံး တည်မြဲနေတဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွေထဲက တစ်ခုပါပဲ။ အာဏာခွဲဝေမှုစနစ် (Checks and Balances)၊ ဖက်ဒရယ်စနစ် (Federalism) နဲ့ ပြည်သူ့အချုပ်အခြာအာဏာ (Popular Sovereignty) စတဲ့ အခြေခံမူတွေအပေါ် အခြေခံထားပါတယ်။ Bill of Rights (အခွင့်အရေးများ ဥပဒေမူကြမ်း) ကို ထပ်ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ပြည်သူတွေရဲ့ အခြေခံအခွင့်အရေးတွေကို အကာအကွယ်ပေးခဲ့တာလည်း အရေးကြီးတဲ့ အချက်ပါပဲ။

ဒါပေမဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲတဲ့အခါမှာလည်း ကျွန်စနစ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး အပေးအယူတွေလုပ်ခဲ့ရတာကို ထက် မြင်ပါတယ်။ ကျွန်တွေကို လူဦးရေရဲ့ ၃/၅ (Three-Fifths Compromise) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကိုယ်စားလှယ်အရေအတွက် တွက်ချက်တာမျိုး၊ ကျွန်ကုန်သွယ်မှုကို နှစ် ၂၀ ခွင့်ပြုတာမျိုးတွေက လွတ်လပ်ရေးနဲ့ တန်းတူညီမျှရေးဆိုတဲ့ မူတွေနဲ့ ဆန့်ကျင်နေတာကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံရေးမှာ လက်တွေ့ကျတဲ့ အပေးအယူတွေ (Political Compromises) ဘယ်လောက်အထိ လိုအပ်သလဲဆိုတာကို ပြသနေပေမယ့် ဒီအပေးအယူတွေက အနာဂတ်မှာ ဘယ်လိုဆိုးကျိုးတွေ သယ်ဆောင်လာနိုင်လဲဆိုတာကိုလည်း သတိပြုရပါမယ်။

အမေရိကန်တော်လှန်ရေးရဲ့ အမွေအနှစ်နဲ့ ထက်ရဲ့ အမြင်

အမေရိကန်တော်လှန်ရေးရဲ့ အမွေအနှစ်က ကြီးမားပါတယ်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုတွေ၊ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုတွေအတွက် လှုံ့ဆော်မှုတွေ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး၊ လက်တင်အမေရိကန်နိုင်ငံတွေရဲ့ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲတွေအပေါ် ကြီးမားတဲ့ သက်ရောက်မှုတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒီမိုကရေစီအခြေခံမူတွေ၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနဲ့ အခွင့်အရေးများ ဥပဒေမူကြမ်းတို့က ခေတ်သစ်နိုင်ငံတွေအတွက် စံနမူနာတွေ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ထက်ကတော့ ဒီတော်လှန်ရေးကို ပြီးပြည့်စုံတဲ့၊ အပြစ်အနာအဆာကင်းတဲ့ တော်လှန်ရေးတစ်ခုလို့ မမြင်ပါဘူး။ ထက်တို့ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံမှာ သင်ယူရတဲ့ Theory တွေထဲမှာ "တော်လှန်ရေးတိုင်းက လူတိုင်းအတွက် မဟုတ်ဘူး" ဆိုတာမျိုး ရှိတယ်။ အမေရိကန်တော်လှန်ရေးဟာ လွတ်လပ်ရေး၊ တန်းတူညီမျှရေး၊ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် စတဲ့ စံနှုန်းတွေကို မြှင့်တင်ခဲ့တာ မှန်ပေမယ့် အဲဒီစံနှုန်းတွေက အချို့လူမျိုးစုတွေ၊ အုပ်စုတွေအတွက် လုံးဝကို အကျုံးမဝင်ခဲ့ပါဘူး။

ထက်လို Transgender အမျိုးသမီးတစ်ယောက်အနေနဲ့ ဆိုရင် လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းမှာ ပါတဲ့ "လူသားအားလုံး တန်းတူဖန်တီးခံရသည်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးက အင်မတန် အစွမ်းထက်တယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီခေတ်ကာလက လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အမြင်တွေက ဒီလို "လူသားအားလုံး" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို လက်ခံဖို့ အဆင်သင့်မဖြစ်သေးဘူးဆိုတာကိုလည်း နားလည်ပါတယ်။ ထက်တို့ LGBTIQ+ အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားမှုတွေမှာ "လူသားအားလုံး" ဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ စစ်မှန်တဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်အောင်၊ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းနေရဆဲပါပဲ။

ကျွန်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းဖို့ နှစ် ၈၀ နီးပါးကြာခဲ့တာ၊ အမျိုးသမီးတွေ မဲပေးပိုင်ခွင့်ရဖို့ နှစ် ၁၄၀ ကျော်ကြာခဲ့တာ၊ လူမည်းတွေ လူဖြူတွေနဲ့ တန်းတူအခွင့်အရေးရဖို့ Civil Rights Movement (၁၉၅၀-၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ) အထိ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ရတာတွေက အမေရိကန်တော်လှန်ရေးဟာ မပြီးပြတ်သေးတဲ့ တော်လှန်ရေးတစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေးဆိုတဲ့ အိပ်မက်ကို တကယ်တမ်း အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့ဆိုတာ မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ ရုန်းကန်ကြိုးပမ်းခဲ့ရတာကို မြင်တွေ့ရတယ်။

အမေရိကန်တော်လှန်ရေးဟာ ထက်အတွက် နိုင်ငံရေး၊ သမိုင်း၊ လူမှုရေးရှုထောင့်ပေါင်းစုံကနေ သင်ခန်းစာယူစရာတွေ အများကြီးပေးပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေးနဲ့ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အတွက် တိုက်ပွဲဝင်ရတာ ဘယ်လောက်ခက်ခဲလဲ၊ အတွေးအခေါ်တွေရဲ့ စွမ်းအားက ဘယ်လောက်ကြီးမားလဲ၊ ပြီးတော့ တော်လှန်ရေးတစ်ခုရဲ့ အောင်မြင်မှုဆိုတာ ဘယ်သူတွေအတွက်လဲဆိုတာကို မေးခွန်းထုတ်ရဲဖို့က အရေးကြီးဆုံးပါပဲ။

ထက်ကတော့ ဒီတော်လှန်ရေးကို "လွတ်လပ်ခြင်းရဲ့ အစ" လို့ မြင်နိုင်ပေမယ့် "အမှောင်ထုထဲက အရိပ်" တွေလည်း အများကြီးရှိတယ်လို့ ခံစားရတယ်။ ပြီးပြည့်စုံတဲ့ တော်လှန်ရေးဆိုတာ မရှိပါဘူး။ တော်လှန်ရေးတိုင်းမှာ အလင်းနဲ့ အမှောင်၊ အောင်မြင်မှုနဲ့ ချို့ယွင်းချက်တွေ ဒွန်တွဲနေစမြဲပါပဲ။ အရေးကြီးတာကတော့ အတိတ်က သင်ခန်းစာယူပြီး ပိုမိုတရားမျှတတဲ့၊ ပိုမိုလွတ်လပ်တဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ဖို့ ဆက်လက်ကြိုးပမ်းနေဖို့ပါပဲ။ ထက်တို့ နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်ကလူတွေအနေနဲ့ ဒါဟာ ထာဝရတာဝန်တစ်ခုပါပဲ။

ဒီလိုမျိုး စူးစမ်းဝေဖန်ပိုင်းခြားစိတ်နဲ့ သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့်ပဲ အနာဂတ်မှာ ပိုပြီး ကောင်းမွန်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနိုင်မယ်လို့ ထက် ယုံကြည်ပါတယ်။